اولین راهنمای برنامه درسی جغرافیا پايه دهم

جغرافیا علمی است كه در صدد تشریح ویژگیهای مكانها و توزیع انسانها، عوارض و رویدادها بر سطح زمین میباشد. جغرافیا به مطالعه كنشهای متقابل انسان - محیط در بستر مكانهای ویژه و موقعیتهای مكانی میپردازد.

امروزه آموزش جغرافیا بهعنوان یك موضوع اصلی و محوری كه باید در برنامههای تحصیلی مدارس در دورههای مختلف گنجانده شود، مورد تأكید قرار گرفته است و از آن بهعنوان وسیلهای نیرومند هم برای ترفیع و ترویج آموزشهای فردی و هم آموزشهای بینالمللی، محیطی و توسعه استفاده میشود.

بسیاری از موضوعات و مشكلات عمدهای كه دنیای امروز با آن مواجه است، بُعد جغرافیایی قوی دارند. آموزش جغرافیا در درك و فهم مسائل و مشكلات محیطی و ارائه راهحلها و برنامهریزیهای مربوط به توسعه، نقش بسزایی دارد. آموزش جغرافیا میتواند دانشآموزان را به درك فرایندها و ساختارهای مربوط به توسعه قادر سازد. درك محیط پیرامون، آگاهی از شیوههای متفاوت زندگی، شناخت نظامهای اصلی اجتماعی-اقتصادی و موقعیتهای مكانی و مكانها بهعنوان بستر این نظامها، تأثیر شرایط طبیعی بر فعالیتهای انسانی و تغییر محیطها بر مبنای تكنیكها، ارزشهای فرهنگی و نظامهای اقتصادی-اجتماعی، دستیابی به طیف وسیعی از مهارتهای جغرافیایی و بهكارگیری آنها در زندگی خصوصی، حرفهای و عمومی و سرانجام علاقهمندی و احساس مسئولیت نسبت به محیط و بوم انسانی در مقیاسهای مختلف از طریق آموزش جغرافیایی حاصل میگردد. بر این مبنا ملاحظه میشود كه برنامه درسی جغرافیا و شیوه آموزش آن در كشور ما نیاز به تحولی بنیادین دارد و آنچه این تحول اساسی را ضروری نموده است، كمبودها و مشكلاتی است كه در آموزش فعلی این درس وجود دارد.

شورای برنامهریزی گروه جغرافیا، نخست فهرستی از مشكلات و نقایص كنونی آموزش جغرافیا در مدارس و همچنین نیازها و انتظارات دانشآموزان، معلمان، اولیا و مسئولین تهیه نمود. این فهرست از منابعی كه در زیر آمده است استخراج و در واقع پس از بررسیها، گفتگوها و جلسات متعدد در طی سالها، ضرورت تحول بنیادی و همهجانبه در آموزش جغرافیا و در نتیجه لزوم برنامهریزی نوین و متناسب برای آن را با توجه به پیشرفتها و دگرگونیهای آموزش این علم در سایر نقاط جهان، روشن و آشكار نموده است:

1- مكاتبات و مراجعات دبیران جغرافیا و گفتگو با كارشناسان جغرافیای دفتر برنامهریزی و تألیف.

2- اولین سمینار بررسی مسائل آموزش جغرافیا در ایران، 15 و 16 اردیبهشت 1372، دانشگاه تربیتمعلم، گروه جغرافیا.

3- كارگاه برنامهریزی درسی و آموزش جغرافیا، 12-5 اسفند ماه 1374، تهران، سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی، دفتر برنامهریزی و تألیف كتب درسی.

4- منشور بینالمللی آموزش جغرافیا (IGU) كمیسیون آموزش جغرافیای اتحادیه بینالمللی جغرافیا، 1992

5- گزارش جلسات سرگروههای آموزشی جغرافیا در سراسر كشور.

6- گزارش سفر و بازدیدهای كارشناسان گروه جغرافیا به مراكز آموزش جغرافیای سراسر كشور و برگزاری دورههای آموزشی ضمنخدمت.

7- مجموعه مقالات مندرج در مجله رشد آموزش جغرافیا.

8- مجموعه اسناد و تحقیقات موجود در كتابخانه دفتر برنامهریزی و تألیف پیرامون بررسی و مطالعه تطبیقی برنامه آموزش جغرافیا در ایران و سایر كشورها و استناد به كتابها و مجلات علمی منتشره در این زمینه.